Autobiografia bez ostatniego słowa : wokół Bachtinowskiej koncepcji dialogu

Roč.28,č.2(2025)

Abstrakt
Artykuł podejmuje próbę zastosowania kategorii dialogowości i polifoniczności, wypracowanych przez Michaiła Bachtina, do analizy współczesnych form autobiograficznych. Autor pokazuje, że Bachtinowska koncepcja podmiotowości i języka pozwala reinterpretować teksty autobiograficzne jako przestrzeń dialogu między różnymi głosami, perspektywami i dyskursami kulturowymi. Analiza trzech przykładów – Roland Barthes Rolanda Barthesa, Autobiografii Alicji B. Toklas Gertrudy Stein oraz komiksu Maus Arta Spiegelmana – ukazuje, w jaki sposób współczesna autobiografia przekracza granice gatunku i realizuje dialogiczny model podmiotowości. Zastosowanie kategorii Bachti nowskich pozwala dostrzec w pisaniu autobiograficznym nie tylko akt samopoznania, lecz także formę uczestnictwa w kulturowym dialogu, w którym jednostkowe "ja" konstytuuje się w relacji z innymi.

Klíčová slova:
Michaił Bachtin; dialogowość; polifoniczność; autobiografia; podmiotowość; lifewriting; literatura niefikcjonalna

Stránky:
64–78
Reference

BACHTIN, Michaił: Nad nową wersją książki o Dostojewskim. In: Estetyka twórczości słownej. Tłum. Ulicka, Danuta. Warszawa: PIW, 1986.

BACHTIN, Michaił: Problemy twórczości Dostojewskiego. In: Ja – Inny. Wokół Bachtina. Antologia. T. 1, red. Ulicka, Danuta, tłum. Grajewski, Wincenty. Kraków: Universitas, 2009. | DOI 10.12775/pch.2010.018

BACHTIN, Michaił: Słowo w dziele Dostojewskiego. In: Problemy poetyki Dostojewskiego. Tłum. Modzilewska, Natalia. Warszawa: PIW, 1970.

BALBUS, Stanisław: Zagłada gatunków. Teksty Drugie, 6, 1999.

BALCERZAN, Edward: W stronę genologii multimedialnej. In: Genologia dzisiaj. Red. Bolecki, Włodzimierz, Opacki, Ireneusz. Warszawa: IBL PAN, 2000.

BARTHES, Roland: Roland Barthes. Tłum. Swoboda, Tomasz. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria, 2011.

CAŁEK, Anita: Biografia jako reprezentacja. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica, 4, 2016.

CAŁEK, Anita: Dialogowość listu w świetle koncepcji polifonicznego Ja. Zagadnienia Rodzajów Literackich, 3, 2021. | DOI 10.26485/zrl/2021/64.3/2

CZAPLIŃSKI, Przemysław: Rozmowa przeciw ekstazie. O kłopotach z autobiografią (nie tylko) komunistyczną. Teksty Drugie, 6, 2018. | DOI 10.18318/td.2018.6.2

CZERMIŃSKA, Małgorzata: Autobiografia duchowa w dwudziestowiecznej literaturze polskiej. Roczniki Humanistyczne, 1, 1986.

CZERMIŃSKA, Małgorzata: Autobiografia jako wyzwanie. O dzienniku Gombrowicza. Teksty Drugie, 1, 1994.

CZERMIŃSKA, Małgorzata: Postawa autobiograficzna. In: Studia o narracji. Red. Błoński, Jan, Jaworski, Stanisław, Sławiński, Janusz. Wrocław: Ossolineum, 1982.

EAGELTON, Terry: I contain Multitudes. London Review of Books. 21 June, 13–15.

FIUT, Ignacy S., MATUZIK, Marcin: Blogi. Literatura interaktywna w sieci. Estetyka i Krytyka, 2, 2002.

GŁOWIŃSKI, Michał: Wirtualny odbiorca w strukturze utworu poetyckiego. In: GŁOWIŃSKI, Michał: Style odbioru. Szkice o komunikacji literackiej. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1977.

GUSDORF, Georges: Warunki i ograniczenia autobiografii. Tłum. Barczyński, Janusz. Pamiętnik Literacki, 1, 1979.

LEJEUNE, Philippe: Wariacje na temat pewnego paktu. O autobiografii. Red. LUBAS-BARTOSZYŃSKA, Regina. Tłum. Grajewski, Wincenty [i in.]. Kraków: Universitas, 2007.

MAJBRODA, Katarzyna: Śmiech – dialog – wywrotowość. Bachtin w recepcji antropologicznej. Lud, 104, 2020. | DOI 10.12775/lud104.2020.21

MEERZON, Yany: Between Je and Moi: Staging the Heteroglossia of Immigrant Autobiography. Theatre Research in Canada / Recherches théâtrales au Canada, 1, 2016. | DOI 10.3138/tric.36.2.290

MOŚCICKI, Paweł: Autobiografia bez autora. Dwutygodnik, 69, 2011. [online]. https://www.dwutygodnik.com/artykul/2810-autobiografia-bez-autora.html. [cit. 11.09.2025].

OKOPIEŃ-SŁAWIŃSKA, Aleksandra: Intertekstualność, dialogowość i przytoczeniowa budowa utworu literackiego. Teksty Drugie, 5, 2020. | DOI 10.18318/td.2020.5.4

OLEŚ, Piotr K.: Dialogowe funkcje Ja – implikacje dla zdrowia. Chowanna [numer specjalny], 2012. | DOI 10.31261/chowanna.2012.s.04

SKALIŃSKA, Ewangelina: Polifonia powieści Dostojewskiego a zagadnienie wielogłosowości poezji Norwida. Colloquia Litteraria UKSW, 2, 2012. | DOI 10.21697/cl.2012.2.06

SPIEGELMAN, Art.: Opowieść ocalałego. Mój ojciec krwawi historią. Tłum. Bikont, Piotr. Kraków, Wydawnictwo Post, 2001.

SWOBODA, Tomasz: Od autora do tłumacza i z powrotem. Uwagi na marginesie "Rolanda Barthes'a". Autobiografia, 2, 2015. | DOI 10.18276/au.2015.2.5-04

URBAŃCZYK, Paulina: Autobiografia ≠ autoanaliza – "Wstęp do autoanalizy" Rolanda Barthes'a. Autobiografia, 1, 2015. | DOI 10.18276/au.2015.1.4-03

WISZNIOWSKA, Monika: Zobaczyć – opisać – zrozumieć. Polskie reportaże literackie o rosyjskim imperium. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2017. | https://hdl.handle.net/20.500.12128/10926

Metriky

0

Crossref logo

0

Views

0

PDF (polština) views