Craving for the West: in-yer-face theatre in the land of the Vistula

Roč.28,č.2(2025)

Abstrakt
In the article, the authors use Rebecca Schneider's archival methodology and analyse two performances – Krzysztof Warlikowski's Cleansed and Grzegorz Jarzyna's 4.48 Psychosis. Based on theatre reviews and popular magazines, they place these productions in the context of Poland's post-transition aspiration to belong to the Western world. Sociologist Jadwiga Staniszkis described these tendencies as a tension between globalisation and adherence to tradition. Articles in women's magazines show a fascination with the figures of both directors, who have enjoyed international success, while critics' opinions are divided between those praising the adaptations of Kane's works for renewing the Polish theatre language and those criticising them for their controversial use of nudity. The anti-capitalist and anti-identity message of the writer's work has thus become an expression of Polish liberalcapitalist aspirations based on the struggle for LGBTQIA+ rights and on how to achieve commercial success in the West.

Klíčová slova:
post-communism; Sarah Kane; capitalism; West; Warlikowski; Jarzyna; LGBTQIA ; Poland

Stránky:
13–39
Reference

BANIEWICZ, Elżbieta. 2002. Obnażeni [Exposed] [online]. Tworczość (1. 7. 2002): 7/8. [accessed on 5. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/103788/obnazeni.

BARAN, Mirosław. 2010. Przemoc zmetaforyzowana [Violence Metaphorised] [online]. Gazeta Wyborcza Trojmiasto (28. 6. 2010): 148. [accessed on 8. 6. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/97453/przemoc-zmetaforyzowana.

BBC. 2020. Polish Election: Andrzej Duda Says LGBT ‘Ideology’ is Worse than Communism [online]. BBC (14. 6. 2020). [accessed on 8. 6. 2025]. Available online at https://www.bbc.pcom/news/world-europe-53039864.

BUBNICKI, Rafał. 2001. Kicz, zamiast oczyszczenia [Kitsch Instead of Purification] [online]. Rzeczpospolita (17. 12. 2001): 294. [accessed on 5. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104132/kicz-zamiast-oczyszczenia.

CIELECKA, Magdalena. 2002. Obdrapane kolana, nagi bol [Scratched Knees, Naked Pain] [online]. Interviewed by Dorota Wyżyńska. Gazeta Wyborcza – Stołeczna (16. 2. 2002): 40. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/103790/obdrapane-kolana-nagi-bol.

CIEŚLAK, Jacek. 2002a. Rozbrojony ładunek emocji [Defused Emotional Charge] [online]. Rzeczpospolita (11. 2. 2002): 35. [accessed on 11. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/103829/rozbrojony-ladunek-emocji.

CIEŚLAK, Jacek. 2002b. Przecieranie nowych szlakow [Blazing New Trails]. In ‘Oczyszczeni’ – bulwersujący spektakl teatralny [‘Cleansed’ – A Controversial Stage Play] [online]. Rzeczpospolita (21. 1. 2002): 17. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104169/oczyszczeni-bulwersujacy-spektakl-teatralny.

CZAPLIŃSKI, Przemysław. 2016. Wojna wstydow [War of Shame]. Teksty Drugie (2016): 4: 17–45. [accessed on 9. 2. 2025]. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2016.4.2. | DOI 10.18318/td.2016.4.2

CZAPSKA, Iza Natasza. 2002. Pochowajmy Sarę [Let’s Burry Sarah] [online]. Życie Warszawy (25. 2. 2002): 47. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/103814/pochowajmy-sare%20zycie%20warszawy.

DEMIRSKI, Paweł. 2021. Lubię probować rzeczy [I Like to Try Things] [online]. Interviewed by Katarzyna Niedurny. Dwutygodnik (2021): 304. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://www.dwutygodnik.com/artykul/9471-lubie-probowac-rzeczy.html.

DERKACZEW, Joanna. 2011. Dekada teatru [Decade of Theatre] [online]. Gazeta Wyborcza (1. 1. 2011): 1. [accessed on 8. 6. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/108579/dekada-teatru.

DREWNIAK, Łukasz. 2002a. Tratwa Meduzy [The Raft of the Medusa] [online]. Przekroj (13. 1. 2002): 2. [accessed on 5. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104222/tratwa-meduzy.

DREWNIAK, Łukasz. 2002b. Istnieją teksty chore… [There are Sick Texts…] [online]. Przekroj (24. 2. 2002): 8. [accessed on 11. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/103832/bez-nazwy.

DREWNIAK, Łukasz. 2010. Odeszli marzyciele, w lewo zwrot [Dreamchasers Left, So Turn Left] [online]. Dziennik Gazeta Prawna: dodatek Kultura (24. 12. 2010): 250. [accessed on 8. 6. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/108326/odeszlimarzyciele-w-lewo-zwrot.

DUNIEC, Krystyna and Joanna KRAKOWSKA. 2014. Soc, sex i historia [Soc, Sex, and History]. Warszawa: Krytyka Polityczna, 2014.

FUR. 2001. To nie skandal, to piękna sztuka o miłości [It’s Not a Scandal, It’s a Beautiful Play about Love] [online]. Słowo Polskie (13. 12. 2001): 291. [accessed on 4. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104840/to-nie-skandal-to-piekna-sztuka-omilosci.

GRUSZCZYŃSKI, Piotr. 2002. Kasandra [Cassandra] [online]. Tygodnik Powszechny (3. 3. 2002): 9. [accessed on 11. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/103770/kasandra.

GRUSZCZYŃSKI, Piotr. 2003. Ojcobojcy. Młodsi zdolniejsi w Teatrze Polskim [Parriciders. Younger, More Talented in Polish Theatre]. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B, 2003.

GRUSZCZYŃSKI, Piotr. 2007. Szekspir i uzurpator: z Krzysztofem Warlikowskim rozmawia Piotr Gruszczyński [Shakespeare and Usurper: Piotr Gruszczyński talks to Krzysztof Warlikowski]. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B, 2007.

GROSS, Jan Tomasz. 2000. Sąsiedzi: Historia zagłady żydowskiego miasteczka [Neighbours: The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, Poland]. Sejny: Wydawnictwo Pogranicze, 2000.

GZL. 2001. Miłość Fedry Sarah Kane [Phaedra’s Love Sarah Kane]. Dziennik Polski – Krakow (April 2001): 87.

HARTWICH, Dorota. 2002. Oczyszczeni [Cleansed] [online]. Gazeta Wrocławska (4. 2. 2002): 29. [accessed on 4. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104836/oczyszczeni.

JANIKOWSKI, Grzegorz. 1999. Duet nierozłączny [An Inseparable Duo]. Twoj STYL 112 (November 1999): 11.

JANION, Maria. 2000. Do Europy tak, ale z naszymi umarłymi [To Europe Yes, But with Our Dead]. Warszawa: Sic!, 2000.

JAROS-KROPIDŁOWSKA, Magda. 2000. Bzik teatralny [Theatre Craze]. Twoj STYL 124 (November 2000): 11.

JARZYNA, Grzegorz. 2006. Don Giovanni nie kocha ani kobiet, ani polityki [Don Giovanni Loves Neither Women nor Politics]. Interviewed by Jacek Cieślak. Rzeczpospolita (19. 9. 2006): 221. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/29524/don-giovanni-nie-kocha-ani-kobiet-ani-polityki.

JOPEK, Joanna. 2015. Wolałabym nie [I Prefer Not]. Krakow: Księgarnia Akademicka, 2015.

KARDASZEWSKA, Monika. 1999. Zbombardowani w Hali Tłoczni [Blasted in the Pressing Hall] [online]. Życie (October 1999): 236. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/292593/zbombardowani-w-hali-tloczni.

KŁUSEK, Olivia. 2017. Trywializacja feminizmu. Pop-feminizm, latte-feminizm i girl power w luksusowej prasie kobiecej [Trivialising Feminism. Pop-Feminism, Latte-Feminism, and Girl Power in the Luxury Women’s Press]. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2017. | DOI 10.4467/25442554.mbk.16.002.6996

KOCUR, Mirosław. 2002. Fallos w teatrze [Phallus in the Theatre] [online]. Przekroj (20. 1. 2002): 3. [accessed on 3. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104864/fallos-w-teatrze.

KOPCIŃSKI, Jacek. 2002. Krol naprawdę jest nagi [The Emperor Really Has no Clothes] [online]. Rzeczpospolita (9. 5. 2002): 58. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104393/krol-naprawde-jest-nagi.

KOWALCZYK, Janusz R. 2002. ‘Oczyszczeni’ – bulwersujący spektakl teatralny [‘Cleansed’ – A Shocking Theatrical Performance] [online]. Rzeczpospolita (21. 1. 2002): 17. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104169/oczyszczenibulwersujacy-spektakl-teatralny.

KRAKOWSKA, Joanna. 2019. Demokracja. Przedstawienia [Democracy. Performances]. Warszawa: IS PAN, Instytut Teatralny, 2019.

KUCHARSKI, Krzysztof. 2001a. Będzie skandal? [Will There Be a Scandal?] [online]. Gazeta Wrocławska (17. 12. 2001): 294. [accessed on 5. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104112/bedzie-skandal.

KUCHARSKI, Krzysztof. 2001b. “Oczyszczeni” porażają [Strucked by ‘Cleansed’] [online]. Gazeta Wrocławska (21. 12. 2001): 298. [accessed on 8. 6. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104866/oczyszczeni-porazaja.

LEASE, Bryce. 2016. After ‘89: Polish Theatre and the Political. Manchester: Manchester University Press. 2016.

ŁUBECKA, Michalina. 2009. Nijaki ten manifest [This Manifesto is Bland] [online]. Gazeta Wyborcza – Bydgoszcz (January 2009): 22. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/65865/nijaki-ten-manifest.

ŁYSAK, Paweł. 2024. Brytyjscy brutaliści, aktywizm kulturalny, teatr atakowany przez bojowki skrajnej prawicy [British Brutalists, Cultural Activism, Theatre Attacked by Far-Right Militias] [online]. Interviewed by Igor Stokfiszewski. Podcast: Wysoka temperatura polityczna. Warszawa: Warszawskie Obserwatorium Kultury, 2024. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://wok.art.pl/dzialania/on-the-wok-radar/wysoka-temperatura-politycznarozmowa-z-pawlem-lysakiem/.

MARCZEWSKI, Mateusz. 2002. Koszmar skrotu [The Nightmare of a Shortcut] [online]. Głos wielkopolski (12. 1. 2002): 10. [accessed on 11. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104204/koszmar-skrotu.

MIZURO, Marta. 2001. O czystej miłości – obrazoburczy spektakl Krzysztofa Warlikowskiego we Wrocławiu [About Pure Love – Krzysztof Warlikowski’s Iconoclastic Performance in Wrocław] [online]. Życie (18. 12. 2001): 295. [accessed on 11. 2. 2025]. Available online at https://e-teatr.pl/o-czystej-milosci-obrazoburczy-spektakl-krzysztofa-warlikowskiego-wewroclawiu-a102697.

MOŚCICKI, Tomasz. 1999. Wstyd w towarzystwie [Shame in the Company] [online]. Życie (October 1999): 238. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/292594/wstyd-w-towarzystwie.

MROWKA, Dorota. 2002. Otwarta proba sztuki Sarah Kane [Open Rehearsal of Sarah Kane’s Play] [online]. Gazeta Wyborcza – Katowice (19. 6. 2002). [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://katowice.wyborcza.pl/katowice/7,35018,886437.html.

NYC, Iga. 2007. Pojedynek potworow [Duel of Monsters] [online]. Wprost (1. 2. 2007): 9/04.03. [accessed on 8. 6. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/35687/pojedynek-skandalistow.

NIEDURNY, Katarzyna. 2020. Teraz Poliż, czyli jak założyć teatr feministyczny? [Teraz Poliż, or How to Start a Feminist Theatre?] [online]. Performer (2020): 19. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://grotowski.net/performer/performer-19/teraz-poliz-czyli-jakzalozyc-teatr-feministyczny.

NOTATNIK TEATRALNY. 1998. Teatr Warlikowskiego [Warlikowski Theatre]. 1998. Notatnik Teatralny (1998): 16/17.

OBRĘBOWSKA-PIASECKA, Ewa. 2002a. Gdzie jest miłość? [Where is Love?] [online]. Gazeta Wyborcza – Poznań (11. 1. 2002): 9. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104123/gdzie-jest-milosc.

OBRĘBOWSKA-PIASECKA, Ewa. 2002b. Chora na miłość [Sick with Love]. Gazeta Wyborcza – Poznań (11. 2. 2002): 35. [accessed on 8. 6. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/103766/chora-na-milosc.

PIEKARSKA, Magdalena. 2013. Podwojnie “Oczyszczeni” – spektakl wraca po czterech latach [Double ‘Cleansed’ – Spectacle Returns after Four Years] [online]. Gazeta Wyborcza – Wrocław online (7. 10. 2013). [accessed on 8. 6. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/170216/wroclaw-podwojnie-oczyszczeni-wracaja-po-czterechlatach.

PAWŁOWSKI, Roman. 2002. Oddział zamknięty [Closed Ward] [online]. Gazeta Wyborcza – Stołeczna (25. 2. 2002): 47. [accessed on 11. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/103773/oddzial-zamkniety.

PAWŁOWSKI, Roman. 2001a. Triumwirat teatrow [Triarchy of Theatres] [online]. Gazeta Wyborcza (14. 12. 2001): 292. [accessed on 11. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104181/triumwirat-teatrow.

PAWŁOWSKI, Roman. 2001b. Przemoc w nas [Violence in Ourselves] [online]. Gazeta Wyborcza (19. 12. 2001): 296. [accessed on 5. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104472/przemoc-w-nas.

PAWŁOWSKI, Roman. 2003. Goło i wesoło [Naked and Happily] [online]. Gazeta Wyborcza (1. 9. 2003): 297. [accessed on 3. 6. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/15192/golo-wesolo.

PAWŁOWSKI, Roman. 2014. 25 lat teatru w wolnej Polsce. Czy jest wspolnota? [25 Years of Theatre in Free Poland: Is There a Community?] [online]. Gazeta Wyborcza (17. 4. 2014). [accessed on 6. 8. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/181356/25-lat-teatru-w-wolnej-polsce-czy-jest-wspolnota

PILCH, Jerzy. 2002. Szekspirowna teledysku [Shakespearean Girl of the Music Video] [online]. Polityka (16. 2. 2002): 7. [accessed on 5. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104142/szekspirowna-teledysku.

POPCZYK-SZCZĘSNA, Beata. 2017. Estetyka wysłowienia [Aesthetics of Expression] [online]. Dialog (June 2017): 727. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://www.dialogpismo.pl/w-numerach/estetyka-wyslowienia.

PRZEKROJ. 2001. Teatr pod choinkę [Christmas Tree Theatre]. 2001. Przekroj (2001): 50.

PRZEKROJ. 2004. Antygeje podwawelscy [Anti-Gays from Wawel]. Przekroj (2004): 20.

PUŁKA, Leszek. 2001a. Bestia miłości [The Beast of Love] [online]. Gazeta Wyborcza – Wrocław (17. 12. 2001): 294. [accessed on 5. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104812/bestia-milosci.

PUŁKA, Leszek. 2001b. Siła spowiedzi [Power of Confession] [online]. Gazeta Wyborcza – Wrocławska (14. 12. 2001): 292. [accessed on 8. 6. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104412/sila-spowiedzi.

RAVENHILL, Mark. 2005. Suicide Art? She’s Better Than That [online]. The Guardian (12. 10. 2005). [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://www.theguardian.com/stage/2005/oct/12/theatre.

SAJEWSKA, Dorota. 2012. Pod okupacją mediow [Under the Occupation of Media]. Warszawa: Instytut Wydawniczy Ksiązka i Prasa, 2012.

SCHILLER, Anna. 2002. Oczyszczeni [Cleansed]. Wprost (13. 1. 2002): 2. [accessed on 5. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/104431/oczyszczeni.

SCHNEIDER, Rebecca. 2017. Kość Teatr Media Dłoń [Bone Theatre Media Hand] [online]. Dialog (July–August 2017): 728–729. [accessed on 11. 2. 2025]. Available online at https://www.dialog-pismo.pl/w-numerach/kosc-teatr-media-dlon.

SOSNOWSKA, Dorota. 2024. Shame, Shame, Shame: In-Yer-Face Repertoire and Structures of Feeling in Polish Theatre. Performance Research 29 (2024): 1: 86–94. DOI: https://doi.org/10.1080/13528165.2024.2408119. | DOI 10.1080/13528165.2024.2408119

STANISZKIS, Jadwiga. 2001. Postkomunizm. Proba opisu [Post-Communism]. Gdańsk: słowo/ obraz terytoria, 2001.

SZCZEŚNIAK, Magda. 2016. Normy widzialności. Tożsamość w czasach transformacji [Norms of Visibility. Identity in Times of Transition]. Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana/Insytut Kultury Polskiej, 2016.

ŚMIECHOWICZ, Olga. 2018. Polski teatr po upadku komunizmu. Lupa, Warlikowski, Klata [Polish Theatre after the Fall of Communism. Lupa, Warlikowski, Klata]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2018.

ŚWIERCZYŃSKA, Justyna. 2019. Teatr Rozmaitości Jarzyny i Warlikowskiego [The Rozmaitości Theatre of Jarzyna and Warlikowski]. Warszawa: Wydawnictwa Drugie, 2019.

TARGOŃ, Joanna. 2001. O Sarah Kane [About Sarah Kane]. Gazeta w Krakowie (April 2001): 88.

TWOJ STYL 126 (January 2001): 1.

WALIGORA, Katarzyna. 2018. Archiwum „porażki”, porażka archiwum [Archive of ‘Failure’, Archive Failure] [online]. Didaskalia. Gazeta teatralna (1. 2. 2018): 143. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/256202/archiwumporazki- porazka-archiwum.

WARLIKOWSKI, Krzysztof. 2009. To rzeczywistość jest skandaliczna [The Reality is Scandalous] [online]. Interviewed by Agnieszka Celeda. Polityka (4. 11. 2009) [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kultura/paszporty/7894,1,krzysztof-warlikowski-to-rzeczywistosc-jest-skandaliczna.read.

WĘGRZYNIAK, Rafał. 2002. Droga do samounicestwienia [Road to Self-destruction] [online]. Odra (1. 4. 2002): 4. [accessed on 11. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/103834/droga-do-saomunicestwienia.

WYŻYŃSKA, Dorota. 1999. O przemocy bez szminki [About Violence without Lipstick] [online]. Gazeta Wyborcza – Stołeczna (September 1999): 229. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/292589/o-przemocy-bezszminki.

WYŻYŃSKA, Dorota. 2007. Debiut u Jandy [Debut with Janda] [online]. Gazeta Wyborcza – Stołeczna: Dodatek Co jest grane (June 2007): 127. [accessed on 9. 2. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/39870/debiut-u-jandy.

ZIOŁKOWSKI, Marek. 1999. O imitacyjnej modernizacji społeczeństwa polskiego [On the Imitative Modernisation of Polish Society]. In Piotr Sztompka (ed.). Imponderabilia wielkiej zmiany. Mentalność, wartości i więzi społeczne czasow transformacji [Imponderabilia of Great Change. Mentality, Values, and Social Ties in Times of Transition]. Warszawa: PWN, 1999.

Metriky

0

Crossref logo

0


0

Views

0

PDF (angličtina) views