Antique tragedies in the Banialuka Puppet Theatre in Bielsko-Biała (Poland)

Ewa Tomaszewska

doi:10.5817/TY2026-1-6

Antique tragedies in the Banialuka Puppet Theatre in Bielsko-Biała (Poland)

Roč.29,č.1(2026)
Puppetry with(out) Classics

Ewa Tomaszewska

https://doi.org/10.5817/TY2026-1-6

Trvalý odkaz (handle):
http://hdl.handle.net/11222.digilib/digilib.84150

PDF (angličtina)

Abstrakt

The paper examines four different performances based on ancient tragedies: Euripides' Electra (premiere: 1991), two versions of Sophocles' Antigone (premieres: 2005, 2024), and Aeschylus' Oresteia (premiere: 2018). Four performances, four stage directors (Jerzy Zitzman, Bogusław Kierc, François Lazaro, Małgorzata Dębska), each representing a different style and a different approach to classical themes. The paper also explores the challenges of translation and the search for contemporary forms of expression that can effectively convey ancient dilemmas to modern audiences.

Klíčová slova:
puppet theatre; ancient Greek tragedies; Antigone; Electra; Oresteia; Puppet Theatre "Banialuka" in Bielsko-Biała

Stránky:
88–112

Reference

CoSieDzieje TV. 2004. W każdym pokoleniu trafić się może Antygona [There May Be an Antigone in Every Generation] [online video]. YouTube. [accessed on 7. 5. 2025]. Available online at https://www.youtube.com/watch?v=6ft3ebQ6nw0.

DĘBSKA, Małgorzata. 2024. Sofokles, Antygona [Sophocles, Antigone] [online]. Bielsko-Biała. [Programme]. [accessed on 7. 5. 2025]. Available online at https://www.banialuka.pl/spektakl/1288/antygona.

FilmPolski.PL s.a. Nić [online]. FilmPolski.PL [Polish film online database]. [accessed on 19. 5. 2025]. Available online at https://filmpolski.pl/fp/index.php?film=422638.

FRANKOWSKA, Bożenia. 1971. Po lekturze 16 tłumaczeń Antygony [After Reading 16 Translations of Antigone] [online]. Encyklopedia teatru polskiego [accessed on 8. 5. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/180890/po-lekturze-16-tlumaczen-antygony.

GOŁASZEWSKA-SIWIAK, Ludwika. 2024. Biada pomysłom ściągającym klęskę [Woe to the Ideas That Bring Disaster] [online]. Nowa Siła Krytyczna (15. 3. 2024). [accessed on 7. 5. 2025]. Available online at https://e-teatr.pl/biada-pomyslom-sciagajacym-kleske-46814.

JANICKI, Stanisław. 1998. A Film Handprint of Jerzy Zitzman. In Ewa Pietrzyk. Jerzy Zitzman. Labyrinths of Imagination, exhibition of the theatrical sceneries. Galeria Bielska BWA: Bielsko- Biała, 1998: 52–65.

JURASZ, Włodzimierz. 2014. Wybierz swego Sofoklesa [Choose Your Own Sophocles] [online]. Dziennik Polski online (27. 11. 2014). [accessed on 6. 5. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/192986/warszawa-sofokles-w-tlumaczeniu-libery.

JURKOWSKI, Henryk. 1993. Szkice z teorii teatru lalek [Sketches on the Theory of Puppet Theatre]. Łódź: Polunima, 1993.

JURKOWSKI, Henryk. 2006. Moje pokolenie [My Generation]. Łódź: Polunima, 2006.

KAJZAR, Helmut. 1976. Antygona, transkrypcja z Sofoklesa [Antigone, Transcribed from Sophocles]. In Helmut Kajzar. Sztuki i eseje [Helmut Kajzar, Plays and Essays]. Warszawa: Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury, 1976: 89–124.

KAJZAR, Helmut. 1977. Manifest teatru meta-codziennego [Manifesto of Meta-Everyday Theatre]. In Wojciech Dudzik (ed.). Świadomość teatru [Theatre Awareness]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007: 76–81.

KAJZAR, Helmut. 1999. Antygona. Transkrypcja z Sofoklesa [Antigone. Transcribed from Sophocles] [online]. Teatr Polski, Szczecin [programme]. [accessed on 9. 5. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/repository/performance_file/2013_12/57947_antygona__teatr_polski_szczecin_1999.pdf.

KIERC, Bogusław. 2005. Prorok teatru [The Prophet of Theatre] [online]. Interviewed by Wanda Then. Dziennik Zachodni (12. 3. 2005). [accessed on 20. 4. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/10162/prorok-teatru.

KOZIEŃ, Lucyna (ed.). 2005. Sen: Helmut Kajzar [Dream: Helmut Kajzar], Bielsko-Biała: Teatr Lalek Banialuka im. J. Zitzmana, 2005.

KUCHARSKI, Kacper. 2018. W antycznym płaszczu o współczesności? [In Ancient Robes About the Present?]. In Ewa Bątkiewicz (ed.). 26th Theatre Review Contest. Bielsko-Biała: Department of Culture and Art, Bielsko-Biała City Hall, 2018: 28–31.

LAZARO, François. 2018. Lalki nauczyły mnie teatru [Puppets Taught Me Theatre] [online]. Interviewed by Maria Schejbal. Teatr Lalek (10. 7. 2018). [accessed on 28. 4. 2025]. Available online at https://encyklopediateatru.pl/artykuly/261598/lalki-nauczyly-mnie-teatru.

LEGENDŹ, Magdalena. 2014. Z notatek po ciemku [From Notes in the Dark]. Bielsko-Biała: Department of Culture and Art, Bielsko-Biała City Hall, 2014.

LUBAWSKI, Zbigniew. 2024. ANTYGONA z bielskiej Banialuki zainspirowała młodych miłośników teatru ze Śląska [ANTIGONE from the Banialuka Theatre in Bielsko-Biała Inspired Young Theatre Lovers from Silesia] [online]. Portal Bielki Rynek (11. 9. 2024). [accessed on 7. 5. 2025]. Available online at https://bielskirynek.pl/pl/14_kultura/751_teatr/14306_sceniczny-eksport-antygony-z-bielskiej-banialuki.html.

REGIONALNATV. 2018. Oresteja w Banialuce [Oresteia at Banialuka] [online video]. YouTube. [accessed on 28. 4. 2025]. Available online at https://www.youtube.com/watch?v=S9YDVzkpZtU&t=396s.

TOMASZEWSKA, Ewa. 2022. 75 lalek na 75-lecie [75 Puppets for the 75th Anniversary]. Bielsko-Biała: Teatr Lalek Banialuka im. J. Zitzmana, 2022. Available also online at https://encyklopediateatru.pl/ksiazka/893/75-lalek-na-75-lecie-teatru-lalek-banialuka-im-jerzegozitzmana.

WASZKIEL, Marek. 2018. Lalakowa "Oresteja?" wg Ajschylosa w Teatrze Banialuka w Bielsku-Białej [Puppet 'Oresteia?' Based on Aeschylus' Work at the Banialuka Theatre in Bielsko-Biała] [online]. e-teatr.pl (26. 3. 2018). [accessed on 22. 4. 2025]. Available online at: https://e-teatr.pl/lalkowa-oresteja-a251953.

WITAJ BIELSKO. 2024. Wyjątkowy spektakl na Złote Maski. Każdy ma swoją Antygonę [An Exceptional Performance for the Golden Masks Awards Ceremony. Everyone Has Their Own Antigone] [online]. (3. 3. 2024). [accessed on 7. 5. 2025]. Available online at https://witajbielsko.pl/wyjatkowy-spektakl-na-zlote-maski-kazdy-ma-swoja-antygone-zdjecia-i-film/.

Teatr Lalek Banialuka im. J. Zitzmana in Bielsko-Biała (TLB), Archive of Teatr Lalek Banialuka im. J. Zitzmana, Aeschylus: Oresteia, script of François Lazaro (Oresteja?), 2018 sign. 29/7.

Teatr Lalek Banialuka im. J. Zitzmana in Bielsko-Biała (TLB), Archive of Teatr Lalek Banialuka im. J. Zitzmana, Euripides: Electra, trans. Artur Sandauer and Ewa Pietrzyk, programme, 1991.

Teatr Lalek Banialuka im. J. Zitzmana in Bielsko-Biała (TLB), Archive of Teatr Lalek Banialuka im. J. Zitzmana, Euripides: Electra, trans. Artur Sandauer, text adaptation by Maciej K. Tondera, script by Jerzy Zitzman, 1991, sign. 24/93.

Teatr Lalek Banialuka im. J. Zitzmana in Bielsko-Biała (TLB), Archive of Teatr Lalek Banialuka im. J. Zitzmana, Kajzar, H., Antygona, script by Bogusław Kierc, 2005, sign. 24/134.

Metriky